Een weerstandsthermometer is een passieve sonde; er moet een meetstroom doorheen lopen om een bruikbaar signaal te produceren. Deze meetstroom verwarmt het element en verhoogt de temperatuur. Dit leidt tot fouten tenzij de extra warmte wordt geabsorbeerd.

Om de fout in de meting als functie van de geïnjecteerde stroom door het weerstandselement te evalueren, werd de zelfverhittingscoëfficiënt gedefinieerd. De eenheden van de zelfverhittingscoëfficiënt zijn °C/W. Als eerste benadering is de fout in de temperatuurmeting omgekeerd evenredig met het vermogen dat in de weerstand wordt geïnjecteerd. Het elektrische vermogen wordt berekend met de volgende formule: P = R*I². Hoe groter deze coëfficiënt, hoe groter de meetfout voor een gegeven stroom en experimentele omstandigheden.

Om de fout als gevolg van dit effect te verminderen, proberen we onder gegeven omstandigheden meestal de meetstroom te verlagen, maar dit is geen optie. Zoals hierboven vermeld, kunnen de gebruiksomstandigheden het fenomeen sterk beïnvloeden. Wanneer temperatuurmetingen worden uitgevoerd aan een bewegende vloeistof, neemt deze coëfficiënt af met de snelheid van de vloeistofstroming naarmate de vloeistof meer en meer warmte afvoert.

Vanuit het oogpunt van normen specificeert de IEC60751-norm de voorwaarden om dit fenomeen te beoordelen. Volgens deze norm kan dit fenomeen kwantitatief worden geëvalueerd in een luchtstroom of in een waterstroom. In lucht moet de temperatuur tussen 0 en 30°C liggen met een luchtsnelheid van (3 +/- 0,3) m/s. In water moet de snelheid groter zijn dan 0,2 m/s. Bij een sonde op basis van een platinaweerstandselement mag de fout door zelfverhitting niet groter zijn dan 25% van de standaardtolerantieklasse. In de praktijk is de meetstroom voor Pt100-sensoren (100 Ohm weerstand bij 0°C) zeer zelden hoger dan 1 mA. Als voorbeeld nemen we een waarde voor de zelfverhittingscoëfficiënt van 20 °C/W. Voor een stroom van 1 mA en een temperatuur van 0 °C is het vermogen dat in de weerstand wordt geïnjecteerd [ R*I² = 100 * 1/1000 * 1/1000 * Ω * A * A = 10-4 W ]. Dit komt overeen met een temperatuurstijging van 0,002 °C. Als de meetstroom 5 mA is, is het vermogen 2,5*10-3 W en de temperatuurverandering als gevolg van deze stroom 0,05 °C.

Opgelet, de hieruit volgende afwijking is omgekeerd evenredig met het vermogen van de thermometer om de overtollige warmte af te voeren; dit is afhankelijk van de materialen, de bouw en de omgeving van de thermometer.

Het ergste geval doet zich voor als een weerstand met een hoge waarde in een kleine behuizing zit. Filmweerstanden, met weinig oppervlakte om warmte te absorberen, zijn hier een voorbeeld van.

De zelfverhitting is afhankelijk van een medium waarin de thermometer wordt ondergedompeld. De afwijking in de stilstaande lucht kan 100 keer groter zijn dan in bewegend water.